Bolesławiec

Bolesławiec słynie z wyrobów ceramicznych i to nie tylko w kontekście swojego rejonu czy naszego kraju, ale także w kontekście europejskim, a nawet światowym. Sytuacja ta jest jak najbardziej zrozumiała, kiedy spojrzymy na historię tej aktywności w samym mieście jak i w bezpośrednich jego rejonach. Przede wszystkim tak daleko idący rozwój podyktowany był i jest leżącymi w bezpośredniej bliskości pokładów glin różnego rodzaju jak i materiałów wymaganych w rzemiośle ceramicznym. Miało to ogromne znaczenie w czasach dawniejszych, kiedy handel i transport nie były aż tak mocno rozwinięte, ponieważ pozwalało na nieskrępowany pod względem materiałowym wyrób. Mówimy oczywiście o ponad 350 letniej tradycji, na przestrzeni której rzemiosło to ewoluowało i okrzepło, aby w dniu dzisiejszym posiadać formę mocno charakterystyczną i rozpoznawalną nie tylko przez koneserów z całego świata.
Początkowo wytwarzane ze szlachetnej kamionki formy odznaczały się wysoką trwałością i przydatnością w wielu kontekstach, w tym głównie w tak zwanym zastosowaniu gospodarczym. Kolejne dziesięciolecia to rozwinięcie tych form, ale także wprowadzanie nowych. Nie bez znaczenia był też fakt, iż Bolesławiec był miastem stosunkowo bogatym, ponieważ w pewnym momencie wyrosło zapotrzebowanie w kontekście towarów luksusowych jak na tamte czasy, między innymi w Bolesławiu zaczęto produkować serwisy do kawy i herbaty, cukierniczki i temu podobne rzeczy. Style jakie przyjmowały produkty pochodzące od rzemieślników miejskich zmieniały się, podążając za ogólnymi trendami epok, jednak pewne cechy pozostały niezmienne po dzień dzisiejszy.
Idąc dalej zarysowanym powyżej tropem należy zaznaczyć, iż kolejne lata i kolejne półwiecza owocowały w poszerzanie oferty. Rozpoczęto wyrabianie kubków, puzderek czy nawet ozdobnych doniczek. Bardzo dużą popularnością cieszyły się całościowe zestawy obiadowe, serwisy na specjalne okazje i temu podobne. Pewnego rodzaju krokiem milowym w rozwoju ceramiki, jest powstanie w Bolesławcu Zawodowej Szkoły Ceramiki. Powstała w roku 1897 szkoła to nie tylko wypuszczenie bardzo dobrze wyedukowanych rzemieślników, ale także własne badania pod względem procesów technologicznych i optymalizacji produkcji, jak i poszukiwania nowych form zdobniczych.
Kolejnym krokiem milowym dla Bolesławca i jego ceramiki jest druga połowa wieku XIX, ponieważ poza szkliwionymi na brązowo formami rozpoczyna się produkcję na szeroką skalę form białych pokrytych motywami wzorniczymi. Początki tego okresu to zdobienia oparte na nanoszeniu farby specjalną gąbką, jednak już wkrótce metoda ta zostaje zamieniona na nowatorską opartą o specjalistyczne stempelki zdobnicze. Ciekawostką może być fakt, że przez bardzo długi czas kolorem dominującym był kolor niebieski.
W okresie lat dwudziestych wieku XX do stosowanych już sposobów malowania dodane zostaje malowanie natryskiem przez szablon. Wiek XX nie zwolnił tempa rozwoju ceramiki w Bolesławcu. Także przemiany ustrojowe przełomu lat 80tych i 90tych jedynie w małym stopniu wpłynęły na kondycję fabryk miejskich. Na dzień dzisiejszy produkty ceramiczne z Bolesławca eksportuje się do krajów niemal z całego świata, co świadczy o jakości i cenie wyrobów.

Dawne Muzeum Miejskie w Bolesławcu po remoncie zajmowanego budynku w roku 1967, a dokładniej 17 czerwca, zmienia swoją nazwę na Muzeum Ceramiki. Jest to stan jak najbardziej zrozumiały jeżeli spojrzymy na lokalne tradycje i bardzo długi okres kiedy to tradycje miały szanse rozwinąć się i okrzepnąć. Tradycje związane z wyrobami ceramicznymi w Bolesławcu sięgają według potwierdzonych źródeł roku 1380. Wiemy to, ponieważ w księgach miejskich Bolesławca odnajdujemy zapiski o jednym z ówczesnych garncarzy pracujących na terenie miasta.
Jak wynika z powyższego, pewne jest iż ceramika rozwijała się od bardzo dawna na terenie Bolesławca, a kręgi naukowe mają podstawy twierdzić, iż rozwój ten był zapoczątkowany o wiele wcześniej. Warunku ku takowemu rozwojowi były bardzo dobre, ponieważ wszystko co potrzebne do wyrobów ceramicznych znajdowało się na miejscu. Bolesławiec leży w okolicach dorzecza rzek Bóbr oraz Kwisa. W ich dorzeczach właśnie w rejonie Bolesławca i okolic występują dość bogate pokłady glin, które świetnie nadawały się do wyrobu elementów ceramicznych. Chodzi w tym momencie o odmianę gliny żaroodpornej, która wypala się w temperaturze około 128000 stopni Celsjusza. W ten sposób wykonywana ceramika posiada właściwości zapewniające dużą trwałość oraz nie przecieka. Dodatkowym bodźcem rozwojowym zostało także odnalezienie glin z grupy tak zwanego szkliwa ziemnego. Ten rodzaj gliny używany jest w procesie tak zwanego szkliwienia naczyń, a mówiąc prościej otrzymuje się po wypaleniu naczynia o kolorze brązowym.
O uporządkowanym rozwoju ceramiki w Bolesławiu możemy mówić już w roku 1511. Jest to podyktowane faktem, iż w tym właśnie roku pojawiają się informacje dotyczące cechu garncarzy. Samo istnienie cechu o określonej hierarchii i systematyce świadczy o krystalizacji tradycji ceramicznych. Dodatkowo można powiedzieć, iż cech dbało zasadę lepsza jakość niż ilość jak i o własne interesy pod względem sprzedaży, co można wnioskować z przywileju mówiącym o maksymalnie pięciu warsztatach ceramicznych na terenie miasta Bolesławiec. Oczywiście pozytywnie wpłynęło to na dalsze rozprzestrzenianie się tradycji ceramicznych i tak w miejscowościach ościennych zaczęły pojawia się zakłady ceramiczne. Głównie chodzi o Nowogrodziec i Ołdrzychów leżące nad Kwisą, a więc także w rejonie występowania glin przydatnych w produkcji ceramiki. Ten stan rzeczy w Bolesławcu zmienił się dopiero w roku 1762, a co więcej dopiero pod presją administracji pruskiej. Rozrastające się miasto Bolesławiec mogło sobie jednak w tym okresie pozwolić na spokojne rozszerzenie cechów ceramicznych, choćby ze względu na potrzeby własne w zakresie ceramiki, ale także stosunkowo dobrze rozwiniętych dróg sprzedaży zewnętrznej.
W Bolesławcu Muzeum Ceramiki może się pochwalić dość bogatym zbiorem eksponatów i pokrewnych elementów związanych bezpośrednio czy pośrednio z ceramiką. Dawniejsze eksponaty pochodzące z sąsiednich muzeów na dzień dzisiejszy zostały prawie w całości zastąpione eksponatami pochodzącymi z Bolesławca lub bezpośrednich okolic. Szczególnie w tym kontekście warta jest obejrzenia ekspozycja „Kamionka bolesławiecka od XVII-wiecznej do współczesnej”.

Jak doskonale wiadomo, miasto bolesławiec odznacza się wieloma różnymi zabytkami oraz bardzo interesującą historią, jednakże nieodłączną częścią tegoż miasta jest oczywiście ceramika. Jest to nawet na dzień dzisiejszy słynny na całą Europę i nie tylko ośrodek produkcji wyrobów ceramicznych, które to wyroby uważane są zresztą za jedne z najlepszych na świecie. Ceramika bolesławiecka jest nie tylko niezwykle trwała, ale także niezmiernie piękna, charakteryzuje się niezwykłymi zdobieniami oraz kształtami, a co więcej nawet na dzień dzisiejszy produkowane są w Bolesławcu różne typy wyrobów ceramicznych, takie jak oczywiście talerze, garnki, ale tkze wiele różnych sprzętów do użytku codziennego, takich jak sitka, chochle i wiele, wiele innych.
Jeżeli chodzi o początki bolesławieckiej ceramiki, to są one datowane na wiek siedemnasty i osiemnasty. Wtedy to w Bolesławcu powstały zakłady ceramiczne, które następnie przez wielu były rozbudowywane i modernizowane, wprowadzano także wiele nowych rozwiązań i produktów, aż w końcu na dzień dzisiejszy w Bolesławcu znajduje się potężna fabryka ceramiki, która produkuje wyroby najlepszej jakości.
Dzisiejsza ceramika bolesławiecka jest nie tylko przepiękna, ale także wytrzymała, gdyż większość z produktów fabryki ceramiki można używać w piekarniku czy też w mikrofalówce, co jest często niemożliwe bez posiadania specjalnych i bardzo drogich naczyń żaroodpornych. Jest to niewątpliwie ogromną zaletą dzisiejszych wyrobów ceramicznych pochodzących z Bolesławca, a także i niezaprzeczalny sygnał, że fabryka idzie z tak zwanych duchem czasów i dostosowuje swoje produkty do obecnie obowiązujących postępów technicznych i poniekąd także do obecnie panujących standardów, dzięki czemu produkty te ciągle i niezmiennie cieszą się bardzo dużą popularnością od stuleci.
Oczywiście jeżeli w Bolesławcu znajduje się sławna na pół świata fabryka ceramiki, nie mogło zabraknąć także i muzeum tegoż typu wyrobów. Muzeum Ceramiki w Bolesławcu mieści się w kilku budynkach i obejmuje częściowo ekspozycję stałą, która jest naprawdę bardzo obszerna i niezwykle interesująca, ale także często Muzeum wystawia wiele różnych ekspozycji sezonowych, a także organizuje różne kursy tworzenia ceramiki. Ogólnie rzecz ujmują,c Muzeum Ceramiki w Bolesławcu nie może zostać zaliczone do tradycyjnych „statycznych” muzeów,gdyż oferuje ono naprawdę bardzo wiele różnego rodzaju atrakcji, dzięki czemu również cieszy się ono niesłabnącą popularnością, czym niestety wiele innych muzeów pochwalić się nie może.
Warto jest także wspomnieć o tym, że fabryka ceramiki oferuje nie tylko możliwość dokonywania hurtowych zakupów dla firm, jednakże oferuje ona także (podobnie zresztą jak i często Muzeum) możliwość dokonania zakupów detalicznych, co również nie jest zbyt często spotykane w tego rodzaju zakładach, a daje to niewątpliwie bardzo duży plus, ponieważ każdy może zakupić najwyższej klasy produkty ceramiczne po cenie producenta, dzięki czemu nie przepłaca i oczywiście może pozwolić sobie na większe zakupy, co będzie rzeczą korzystną zarówno dla samego kupującego (co wydaje się być rzeczą oczywistą), ale także i dla zakładu, który w ten sposób poniekąd również się promuje.

Nie wszyscy zdają sobie sprawę, iż ceramika użytkowa w dzisiejszych czasach ma ogromnie szeroki zakres zastosowań, a co więcej można powiedzieć iż szerszy niż we wcześniejszych czasach. Można to pokazać na ceramice z Bolesławca, która jest bardzo odporna na czynniki mechaniczne jak obtłuczenia czy mocne zarysowania, a trwałe szkliwo zapewnia dobre parametry pod względem niepękania. Ceramika wytwarzana w mieście Bolesław tworzona jest z kamionki zaliczanej do twardego materiału. Zawiera w sobie stosunkowo duże ilości kwarcytu oraz skalenia, a także w pewnych przypadkach dodatek szamotu. Wyznaczniki te powodują, iż w stosunku do fajansu czy porcelany wyroby z Bolesławca są dość ciężkie, jednak rekompensowane jest to poprzez fizyczne właściwości opisane powyżej, pozwalające na przykład na użycie w piekarnikach przy wysokich temperaturach, kuchenkach mikrofalowych oraz mogą być one myte w zmywarkach, ale także w sytuacji odwrotnej, ponieważ używa się ich także w zamrażarkach.
Pierwszym etapem wyrobu ceramiki w zakładach znajdujących się w mieście Bolesławiec, chociaż nie tylko w nich, jest nadanie elementom pożądanego kształtu. Używane są do tego gipsowe formy odpowiednie dla danego kształtu, a także formuje się takowe ręcznie. Kolejnym etapem jest retusz mający na celu usunięcie kosmetycznych niedoskonałości w kształcie. Po tych dwóch etapach przychodzi kolej na elementy dodatkowe i tak przykładowo w tym etapie dokleja się uszy dzbankom czy filiżankom. Po zakończeniu formowania następuje pierwsze wypalanie w wysokiej temperaturze, a produkt tego procesu nazywany jest biskwitem.
Wyroby ceramiczne powstające w Bolesławcu charakteryzują się bardzo ciekawym i barwnym wzornictwem. Nie przypadkowo wspominamy o tym właśnie przy okazji tego etapu, ponieważ właśnie po uzyskaniu biskwitów dokonuje się malowania. Wzory niepowtarzalne maluje się różnymi pędzlami ręcznie, z kolei wzory powtarzalne wykonuje się metodą stempelkową, czyli krótko mówiąc specjalnymi stemplami nanosi się wzór o danym kolorze farby. Można odnieść wrażenie, iż zdobienia popularne w Bolesławcu są proste, jednak dobrej jakości farby oraz pieczołowitość przy wykonaniu powodują, iż motywy kwiatowe, groszki i kropki, ślimacznice czy pawie oczka wyglądają bardzo efektownie. W kontekście stosowanej kolorystki w zakładach znajdujących się w Bolesławcu najbardziej popularne to zielony, czerwony zwłaszcza w odcieniach ciemniejszych, oraz kobaltowy niebieski.
Kolejnym etapem jest zanurzenie wyrobów w szkliwie, czyli dochodzi do procesu tak zwanego szkliwienia. W Bolesławcu już od XIX wieku nie stosuje się szkliwa ołowiowego, które jest szkodliwe dla zdrowia, a jedynie szkliwo skaleniowe. Po zanurzeniu elementów w szkliwie lub pokryciu szkliwem w specjalnych kabinach dochodzi do kolejnego wypalania, zwanego drugim wypałem. Po ukończeniu tych zabiegów pozostaje jeszcze tylko sortownia, pakowalnia oraz wysłanie do dystrybucji. Z miasta Bolesławiec wyroby ceramiczne rozchodzą się na cały świat, zwłaszcza do Niemiec, Wielkiej Brytanii, Stanów Zjednoczonych oraz do krajów Skandynawii.