Bolesławiec

Takie historyczne „pamiątki” jak szubienica i pręgierz wzbudzają w wielu turystach najróżniejsze emocje. Niestety Bolesławiec, mimo iż tego typu miejsc posiadał na przestrzeni dziejów kilka, w dniu dzisiejszym nie posiada żadnego dostępnego do zwiedzania, a co więcej dokładnie nie wiemy gdzie niektóre z nich dokładnie się mieściły. Archeolodzy zainteresowani tematem mają nadzieję natrafić na zachowane ślady, a może nawet na część konstrukcji w momencie wykonywania prac archeologicznych w miejscach potencjalnego występowania szubienic, pręgierzy oraz miejsc przeznaczonych do kar oraz tortur. Jest to sytuacja całkiem możliwa, a co więcej w bardzo podobny sposób udało się odnaleźć podobne elementy w miejscowości Lubań. Mamy nadzieję, iż przypadkowe odkrycie szubienicy w Lubaniu to swego rodzaju obietnica, dla celowych poszukiwań archeologów wspieranych przez historyków w Bolesławcu, jak i mamy nadzieję, iż odkrycia te także przyniosą wiele ciekawych treści.
Początki szubienicy w Bolesławcu ściśle związane są z osadnictwem niemieckim, a co z tym związane z niemieckim prawem karnym. Z uwagi na dużo bardziej restrykcyjny wymiar kar, szubienice w tym okresie bywały używane stosunkowo często, a pewne zmiany nastąpiły dopiero na początku oświecenia.
W pewnym momencie najprawdopodobniej na terenie Bolesławca istniały aż trzy szubienice, co może delikatnie dziwić ze względu na stosunkowo małe rozmiary miejscowości. O ile prawie pewne jest, iż dwie z nich znajdowały się na rynku Bolesławca, dużo mniej rozeznania mamy co do trzeciej, która najprawdopodobniej znajdowała się w rejonie południowo-wschodnim krańcowym miasta, w pobliżu tak zwanego Stawu Szubienicznego. Należy wspomnieć że druga, późniejsza konstrukcja znajdująca się na rynku była murowano-drewniana. Niestety w zakresie tematu pręgierza wiemy jeszcze mniej, a co więcej nie znamy nawet dokładnej daty powstania. W tym momencie mamy rozbieżność przekazów ponieważ wspominana jest już w wieku XV, jednak w kronikach wzmiankowana jest dopiero w wieku XVI.
Sytuacja w kontekście stosowanych kar w Bolesławcu nie odbiega zbytnio od ogólnych kanonów tej części Europy. Do tego należałoby doliczyć, iż pewne przestępstwa lokalne szczególnie rażące ludność często obfitowały w dodatkowe zabiegi tortur przed samym straceniem, co miało odstraszać potencjalne przypadki powtórzenia przestępstw. Oczywiście nie wszystkie kary polegały na straceniu, ponieważ za różne przewinienia groziły przyporządkowane kary jak np. obcinanie rąk, nóg czy uszu, palców etc.
Oceniając samą istotę posiadania przez Bolesławiec tego rodzaju miejsc jak i stosowanie wspomnianych powyżej form kar należy bezwzględnie pamiętać, iż oceny jedynie można dokonać w odniesieniu do epoki, ale także do sytuacji panującej w danym okresie w regionie. Należy także pamiętać, iż tego typu miejsca znajdowały się praktycznie w każdej większej miejscowości i obowiązkowo na terenie miast, a ze względu na brak zabiegów pod szyldem resocjalizacji i odmiennej mentalności mieszkańców ówczesnych czasów, tego typu zabiegi były wręcz konieczne dla zaprowadzenia ładu i porządku. Przypadki pomyłek czy niesłusznie oskarżonych z powodu interesów wpływowych osób oczywiście się zdarzały, ale z tego rodzaju sytuacjami walczymi do dnia dzisiejszego.

Jeżeli chodzi o zabytki miasta jakim jest Bolesławiec, to niewątpliwie ma się ono czym pochwalić, gdyż lista zabytków jak na tak stosunkowo niewielkie miasto jest naprawdę dość długa. Przede wszystkim, do jednej z najciekawszych atrakcji turystycznych jest niewątpliwie należy doskonale zachowana sieć średniowiecznych uliczek, która znajduje się w bezpośrednim sąsiedztwie ratusza, datowanego jednak na okres Baroku. Sam ratusz zresztą jest również doskonale zachowany i odrestaurowany, dzięki czemu może zachwycać zarówno turystów jak i mieszkańców swoja niezwykłą urodą. Dokoła ulic staromiejskich a także i pierzei rynkowych ciągnie się przepiękna zabudowa kamieniczna, które to kamieniczki również nadają miastu bardzo dużego uroku.
Dawniej miasto było otoczone ciągiem murów obronnych, które były przecięte jedynie trzema bramami miejskimi. Pierwsza brama znajdowała się u wylotu dzisiejszej ulicy Sierpnia 80 i nosiła ona nazwę „Górnej Bramy”. Druga brama, znajdująca się na samym początku dzisiejszej ulicy Kutuzowa, a nazywana była bramą „Mikołajską”. Trzecia brama, nosząca nazwę „Bramy Dolnej”, znajdowała się na samym końcu Bolesława Prusa. Do dnia dzisiejszego zachowała się zresztą stosunkowo duża część wspomnianych murów obronnych, które stanowią również bardzo ciekawą atrakcję turystyczną, a ich zaskakująco dobry stan również godny jest podziwu.
Poza tymi zabytkami Bolesławiec dysponuje wieloma innymi, z czego część z nich zostanie niżej opisana, jednakże nie będą to oczywiście wszystkie zabytki, gdyż w rzeczywistości jest ich zbyt wiele, aby móc je opisać, nawet w skrócie, w przeciągu prawdopodobnie kilku lat.
Do jednych z najciekawszych zabytków Bolesławca, należy wspomniany już wyżej Ratusz. Jest to niezwykle stara budowla, posiadająca urokliwą i charakterystyczną wieżę. Budynek ten w roku 1522 został odbudowany ze zniszczeń powstałych wcześniej przez niejakiego Wendela Roskopfa, natomiast jeżeli chodzi o jego dzisiejszy kształt, to zyskał on w roku 1776 i to po bardzo wielu przebudowach. Obecnie budynek jest systematycznie odrestaurowywany, dzięki czemu zachowuje doskonały stan. W Ratuszu na dzień dzisiejszy znajduje się urząd miasta, natomiast jego najpiękniejszą częścią niewątpliwie jest Pałac Ślubów.
Jak więc chociażby po tym przykładzie, jakim jest Ratusz miasta widać doskonale, że miasto Bolesławiec potrafi naprawdę w sposób doskonały zadbać o swoje największe zabytki, a dzięki systematycznie przeznaczanych na remonty zabytków funduszom, niewątpliwie ten właśnie stan zachowają jeszcze przez bardzo długi czas.
Ogólnie rzecz ujmując, to Bolesławiec charakteryzuje się nie tylko pięknymi i zabytkami takimi jak właśnie Ratusz czy też uliczki i piękne kamienice, choć oczywiście właśnie jeżeli chodzi o wzgląd turystyczny, to są one jednymi z mocniejszych punktów miasta, jednak władze Bolesławca nie skupiają się tylko i wyłącznie na nich, gdyż doskonale zdają sobie sprawę z tego, że jest wiele rzeczy równie ważnych, jak i nie ważniejszych aniżeli tylko restaurowanie zabytków miasta, gdyż życie obecnie również jest niezmiernie ważne.

Znaczenie kolei jest chyba rzeczą naprawdę bardzo oczywistą, szczególnie w takich aspektach jak korzyści i możliwości płynące z posiadania w mieście kolei. Władcy Bolesławca doskonale musieli zdawać sobie sprawę z tychże właśnie korzyści, gdyż już w roku 1845 zadecydowano się na doprowadzenie nitki kolejowej właśnie do Bolesławca (co w tamtych czasach nie było jeszcze zbyt popularne, choć niewątpliwie pożądane, gdyż tak naprawdę były to dopiero początki kolei na tych terenach).
Dzięki temu, iż w mieście znalazła się kolej został naprawdę w znacznym stopniu ułatwiony transport, przede wszystkim oczywiście różnych towarów do i z Bolesławca. Dotyczy to zarówno towarów, które spływały tą drogą do miasta, jak i nowych możliwości do poszerzania rynków zbytu dla bolesławieckich wyrobów (i nie chodzi tutaj tylko o ceramikę, gdyż w Bolesławcu funkcjonowało wtedy, podobnie jak i teraz, bardzo wiele różnych zakładów, jak między innymi huta szkła).
Oczywiście jednak nie mogło być zbyt łatwo, biorąc pod uwagę geograficzne położenie Bolesławca, gdyż trzeba było w jakiś sposób pokonać bolesławiecką rzekę Bóbr. W tym celu zdecydowano się na budowę przepięknego wiaduktu kolejowego, dzięki czemu pociągi mogłyby swobodnie kursować (zresztą wiadukt ten został niedawno gruntownie odremontowany i służy nie tylko jako most kolejowy, ale jest on także niezwykle interesującą atrakcją turystyczną). Budowa wiaduktu trwała jedynie dwa lata, w lata 1844 – 1846, jego długość to czterysta dziewięćdziesiąt metrów, wysoki jest na dwadzieścia dziewięć metrów, natomiast szerokość jego to aż osiem metrów, dzięki czemu swobodnie zmieszczono tam aż dwie nitki kolejowe (obecnie po gruntownym remoncie, który obejmował odrestaurowanie samego wiaduktu oraz sprawdzenie stanu jego konstrukcji, wymianę i poszerzenie torowiska oraz wymianę sieci trakcyjnej, pociągi mogą kursować po nim z prędkością aż do 160 km/h, co jest wynikiem lepszym niż w niejednym miejscy na stałym lądzie).
Dzięki temu, iż w Bolesławcu w trzecim kwartale 1866 roku kursowała już płynnie kolej, miasto bardzo szybko się rozwinęło, co niewątpliwie było podwaliną do jego obecnego kształtu. Co więcej dzięki kolei znaleziono wiele rynków zbytu dla bolesławieckich wyrobów, co również przyczyniło się do tego, iż miasto stało się popularne praktycznie w całej Europie, a to z kolei pociągnęło za sobą ówczesnych inwestorów.
Ogólnie rzecz ujmując doprowadzenie kolei do Bolesławca było naprawdę wręcz doskonałą decyzją, umożliwiającą miastu szybki i stabilny rozwój, dzięki czemu jego dzisiejszy kształt jest naprawdę wręcz imponujący i dzięki czemu także miasto do dzisiaj jest znane w bardzo wielu miejscach na świecie (głównie w Europie, choć oczywiście nie tylko).
Podsumowując, Bolesławiec jest naprawdę niezwykłym miastem, przesyconym zabytkami i historią, co sprowadza do miasta nie tylko coraz to nowych inwestorów, pragnących mieć wkład w dalszy rozwój tegoż miasta, ale także sprowadza ono do siebie i turystów, którzy chętnie oglądają skarby miasta, również umożliwiając jego rozwój poprzez pozostawiane tam pieniądze.

Pierwsza szubienica trafiła do Bolesławca wraz z tak zwanym osadnictwem niemieckim, a kary odbywające się na niej pokrywały się z prawem przyniesionym przez osadników z głębi dzisiejszych terenów Niemiec. Najstarsza szubienica pełniła swoje funkcje przez bardzo długi czas, jednak nie możemy powiedzieć jednoznacznie kiedy jej funkcje częściowo lub w całości przejęła szubienica znajdująca się poza murami samego miasta. Przy temacie szubienicy nie sposób zapomnieć o pręgierzu, ponieważ w Bolesławcu bardzo często pierwszy etap stracenia odbywał się pod pręgierzem, a dopiero później prowadzono skazańca na stracenie na szubienicę.
Sama szubienica miała bardzo istotne znaczenie dla mieszkańców od zarania powstania. W Bolesławcu jak i w wielu innych miejscowościach temat ten mocno się pokrywa, co jest jak najbardziej zrozumiałe jeżeli weźmiemy do analizy szereg faktów. Pominiemy w tym momencie temat straceń domniemanych wiedźm i czarownic, ponieważ było to zjawisko marginalne na terenie Bolesławca, chociaż wprawiało liczne grono społeczne w strach i swego rodzaju dystans graniczący z odrazą.
Jednym z przykładów może być sytuacja zapoczątkowana 18 sierpnia roku 1657, kiedy to a mocy carskiego zarządzenia w Bolesławcu rozpoczęto grzebanie zwłok samobójców w bezpośredniej bliskości szubienicy. Zarządzenie miało na celu ograniczenie liczby samobójstw, dlatego też nakazano aby zwłoki przenosić i grzebać przy szubienicy w trakcie dnia. Z uwagi na wiele zabobonów i ustnych przekazów na temat samobójców, już przez sam fakt spoczywania ich szczątków w pobliżu szubienicy nadawał szczególnego znaczenia dla tego miejsca.

Należy pamiętać, iż szubienica jako miejsce karania cięższych przestępstw, była także czymś w rodzaju odreagowania społecznego, co wiąże się i tłumaczy liczne zgromadzenia mieszkańców zwłaszcza przy bardziej kontrowersyjnych czy ciężkich przewinieniach.

Bardzo ciekawym epizodem z funkcjonowania szubienicy na rynku w Bolesławcu jest sytuacja z roku 1622, a dokładniej 6 czerwca. Przedstawiciele cechów miejskich wraz ze swoimi czeladnikami pod przewodnictwem burmistrza miasta Bolesławiec, Zachariasza Prellera, podjęli się gruntownej renowacji szubienicy. Sam fakt renowacji nastąpił pod wpływem przekonywań samego burmistrza, który przemawiał jak bardzo ważne jest to miejsce na terenie miasta i jak ważne jest utrzymanie jego funkcjonowania. Same prace były związane z dodatkową otoczką, ponieważ pito piwo, oddawano salwy armatnie oraz można mówić o czymś w rodzaju mini festynu.
Kolejny remont odbył się dając wiarę zapisom kronik, w roku 1740. Wspomina się także o „festynowej” oprawie, niestety nie zachowały się źródła opisujące szerzej tego wydarzenia.
Historia pierwszej szubienicy w Bolesławcu kończy się 5 marca roku 1823. Jest to data, która definitywnie kończy historię budowli, ponieważ wtedy właśnie została ona zburzona. Jednakże samo funkcjonowanie miejsca i szubienicy zakończyło się trochę wcześniej, a mianowicie wraz z datą 2 listopad 1799 roku. Mowa w tym momencie o decyzji rady miasta, kiedy zawieszono wykonywanie wyroków na szubienicy oraz zdecydowano o jej wyburzeniu.