Bolesławiec

Bolesławiec słynie z wyrobów ceramicznych i to nie tylko w kontekście swojego rejonu czy naszego kraju, ale także w kontekście europejskim, a nawet światowym. Sytuacja ta jest jak najbardziej zrozumiała, kiedy spojrzymy na historię tej aktywności w samym mieście jak i w bezpośrednich jego rejonach. Przede wszystkim tak daleko idący rozwój podyktowany był i jest leżącymi w bezpośredniej bliskości pokładów glin różnego rodzaju jak i materiałów wymaganych w rzemiośle ceramicznym. Miało to ogromne znaczenie w czasach dawniejszych, kiedy handel i transport nie były aż tak mocno rozwinięte, ponieważ pozwalało na nieskrępowany pod względem materiałowym wyrób. Mówimy oczywiście o ponad 350 letniej tradycji, na przestrzeni której rzemiosło to ewoluowało i okrzepło, aby w dniu dzisiejszym posiadać formę mocno charakterystyczną i rozpoznawalną nie tylko przez koneserów z całego świata.
Początkowo wytwarzane ze szlachetnej kamionki formy odznaczały się wysoką trwałością i przydatnością w wielu kontekstach, w tym głównie w tak zwanym zastosowaniu gospodarczym. Kolejne dziesięciolecia to rozwinięcie tych form, ale także wprowadzanie nowych. Nie bez znaczenia był też fakt, iż Bolesławiec był miastem stosunkowo bogatym, ponieważ w pewnym momencie wyrosło zapotrzebowanie w kontekście towarów luksusowych jak na tamte czasy, między innymi w Bolesławiu zaczęto produkować serwisy do kawy i herbaty, cukierniczki i temu podobne rzeczy. Style jakie przyjmowały produkty pochodzące od rzemieślników miejskich zmieniały się, podążając za ogólnymi trendami epok, jednak pewne cechy pozostały niezmienne po dzień dzisiejszy.
Idąc dalej zarysowanym powyżej tropem należy zaznaczyć, iż kolejne lata i kolejne półwiecza owocowały w poszerzanie oferty. Rozpoczęto wyrabianie kubków, puzderek czy nawet ozdobnych doniczek. Bardzo dużą popularnością cieszyły się całościowe zestawy obiadowe, serwisy na specjalne okazje i temu podobne. Pewnego rodzaju krokiem milowym w rozwoju ceramiki, jest powstanie w Bolesławcu Zawodowej Szkoły Ceramiki. Powstała w roku 1897 szkoła to nie tylko wypuszczenie bardzo dobrze wyedukowanych rzemieślników, ale także własne badania pod względem procesów technologicznych i optymalizacji produkcji, jak i poszukiwania nowych form zdobniczych.
Kolejnym krokiem milowym dla Bolesławca i jego ceramiki jest druga połowa wieku XIX, ponieważ poza szkliwionymi na brązowo formami rozpoczyna się produkcję na szeroką skalę form białych pokrytych motywami wzorniczymi. Początki tego okresu to zdobienia oparte na nanoszeniu farby specjalną gąbką, jednak już wkrótce metoda ta zostaje zamieniona na nowatorską opartą o specjalistyczne stempelki zdobnicze. Ciekawostką może być fakt, że przez bardzo długi czas kolorem dominującym był kolor niebieski.
W okresie lat dwudziestych wieku XX do stosowanych już sposobów malowania dodane zostaje malowanie natryskiem przez szablon. Wiek XX nie zwolnił tempa rozwoju ceramiki w Bolesławcu. Także przemiany ustrojowe przełomu lat 80tych i 90tych jedynie w małym stopniu wpłynęły na kondycję fabryk miejskich. Na dzień dzisiejszy produkty ceramiczne z Bolesławca eksportuje się do krajów niemal z całego świata, co świadczy o jakości i cenie wyrobów.

Bolesławiec Śląski jest to miasto znajdujące się obecnie w województwie dolnośląskim. Niemiecka nazwa tegoż właśnie miasta brzmi Banzlau. Bolesławiec jest miastem spokojnym i przyjaznym zarówno dla mieszkańców jak i osób, które je odwiedzają, a przez niemalże całe miasto ( w sensie jego długości ) przepływa tylko jedna większa rzeka, która nazywa się Bóbr. Co więcej okoliczne obszary leśne, które bezpośrednio sąsiadują z Bolesławcem ( z czego część tych obszarów jeszcze należy do Bolesławca ) należą do tak zwanych Borów Dolnośląskich.
Według administracyjnego podziału naszego kraju, Bolesławiec nie zawsze należał do województwa dolnośląskiego, gdyż w latach 1975 do 1998 ( kiedy to nastąpiła reforma administracyjna i nastał nowy podział kraju pod tym względem ), miasto należało do województwa jeleniogórskiego.
Bolesławiec tak naprawdę nie jest bardzo dużym miastem, ponieważ liczba jego mieszkańców to około czterdzieści tysięcy, to liczbą bardzo dużą nie jest. Dokładnie na ostatni dzień roku 2009 spis mieszkańców wykazał czterdzieści tysięcy i dwudziestu jeden mieszkańców.
Co do samej wielkości miasta ( gdyż wiemy już, że zaludnienie nie jest tam zbyt duże ), to jego powierzchnia również nie jest zbyt duża. Obszar Bolesławca bowiem jest to jedynie trochę ponad dwadzieścia trzy i pół kilometra kwadratowego, z czego trzydzieści trzy procent tej powierzchni to użytki rolne, natomiast osiemnaście procent to użytki leśne.
Zdecydowanie większymi rozmiarami jednak może się poszczycić cały powiat Bolesławski, gdyż samo miasto Bolesławiec zajmuje jedynie niecałe dwa procenty całego jego obszaru.
Warto jest także wspomnieć o tym, że na chwilę obecną zaludnienie miasta ma niestety tendencję spadkową. Najwyższą zanotowaną ilość mieszkańców miasto mogło poszczycić się w roku 1993 i miało wtedy przeszło czterdzieści cztery i pół tysiąca mieszkańców, siedem lat później, czyli w 2000 roku miasto liczyło sobie już niewiele ponad czterdzieści trzy i pół tysiąca mieszkańców, natomiast, jak to zostało już wcześniej opisane, w roku 2009 miasto liczyło sobie zaledwie czterdzieści tysięcy mieszkańców. Oczywiście nie oznacza to, że ilość mieszkańców nadal będzie spadać, choć dowiedzieć się tego będzie można dopiero za kilka lat.
Ogólnie rzecz ujmując miasto jakim jest Bolesławiec cieszy się dość sporym zainteresowaniem pod względem turystycznym. Jest to naprawdę bardzo urokliwe miejsce, a także jednocześnie jest to miasto spokojne, więc jest wymarzonym miejscem na odpoczynek urlopowy. Oczywiście ze względu na to, że nie ma tutaj gór ani też morza nie cieszy się taką popularnością jak znane górskie i nadmorskie kurorty, jednak jak na tego rodzaju miejscowość ilość turystów jest naprawdę duża. Oczywiście w mieście znajduje się dość sporo rożnego rodzaju atrakcji turystycznych, co również znacznie wpływa na zainteresowanie miastem, a dzięki turystyce miasto rocznie osiąga naprawdę spore dochody, co oczywiście w pewnej mierze napędza jego gospodarkę i pozwala na rozwijanie się tego pięknego miasta.

Takie historyczne „pamiątki” jak szubienica i pręgierz wzbudzają w wielu turystach najróżniejsze emocje. Niestety Bolesławiec, mimo iż tego typu miejsc posiadał na przestrzeni dziejów kilka, w dniu dzisiejszym nie posiada żadnego dostępnego do zwiedzania, a co więcej dokładnie nie wiemy gdzie niektóre z nich dokładnie się mieściły. Archeolodzy zainteresowani tematem mają nadzieję natrafić na zachowane ślady, a może nawet na część konstrukcji w momencie wykonywania prac archeologicznych w miejscach potencjalnego występowania szubienic, pręgierzy oraz miejsc przeznaczonych do kar oraz tortur. Jest to sytuacja całkiem możliwa, a co więcej w bardzo podobny sposób udało się odnaleźć podobne elementy w miejscowości Lubań. Mamy nadzieję, iż przypadkowe odkrycie szubienicy w Lubaniu to swego rodzaju obietnica, dla celowych poszukiwań archeologów wspieranych przez historyków w Bolesławcu, jak i mamy nadzieję, iż odkrycia te także przyniosą wiele ciekawych treści.
Początki szubienicy w Bolesławcu ściśle związane są z osadnictwem niemieckim, a co z tym związane z niemieckim prawem karnym. Z uwagi na dużo bardziej restrykcyjny wymiar kar, szubienice w tym okresie bywały używane stosunkowo często, a pewne zmiany nastąpiły dopiero na początku oświecenia.
W pewnym momencie najprawdopodobniej na terenie Bolesławca istniały aż trzy szubienice, co może delikatnie dziwić ze względu na stosunkowo małe rozmiary miejscowości. O ile prawie pewne jest, iż dwie z nich znajdowały się na rynku Bolesławca, dużo mniej rozeznania mamy co do trzeciej, która najprawdopodobniej znajdowała się w rejonie południowo-wschodnim krańcowym miasta, w pobliżu tak zwanego Stawu Szubienicznego. Należy wspomnieć że druga, późniejsza konstrukcja znajdująca się na rynku była murowano-drewniana. Niestety w zakresie tematu pręgierza wiemy jeszcze mniej, a co więcej nie znamy nawet dokładnej daty powstania. W tym momencie mamy rozbieżność przekazów ponieważ wspominana jest już w wieku XV, jednak w kronikach wzmiankowana jest dopiero w wieku XVI.
Sytuacja w kontekście stosowanych kar w Bolesławcu nie odbiega zbytnio od ogólnych kanonów tej części Europy. Do tego należałoby doliczyć, iż pewne przestępstwa lokalne szczególnie rażące ludność często obfitowały w dodatkowe zabiegi tortur przed samym straceniem, co miało odstraszać potencjalne przypadki powtórzenia przestępstw. Oczywiście nie wszystkie kary polegały na straceniu, ponieważ za różne przewinienia groziły przyporządkowane kary jak np. obcinanie rąk, nóg czy uszu, palców etc.
Oceniając samą istotę posiadania przez Bolesławiec tego rodzaju miejsc jak i stosowanie wspomnianych powyżej form kar należy bezwzględnie pamiętać, iż oceny jedynie można dokonać w odniesieniu do epoki, ale także do sytuacji panującej w danym okresie w regionie. Należy także pamiętać, iż tego typu miejsca znajdowały się praktycznie w każdej większej miejscowości i obowiązkowo na terenie miast, a ze względu na brak zabiegów pod szyldem resocjalizacji i odmiennej mentalności mieszkańców ówczesnych czasów, tego typu zabiegi były wręcz konieczne dla zaprowadzenia ładu i porządku. Przypadki pomyłek czy niesłusznie oskarżonych z powodu interesów wpływowych osób oczywiście się zdarzały, ale z tego rodzaju sytuacjami walczymi do dnia dzisiejszego.

Dawne Muzeum Miejskie w Bolesławcu po remoncie zajmowanego budynku w roku 1967, a dokładniej 17 czerwca, zmienia swoją nazwę na Muzeum Ceramiki. Jest to stan jak najbardziej zrozumiały jeżeli spojrzymy na lokalne tradycje i bardzo długi okres kiedy to tradycje miały szanse rozwinąć się i okrzepnąć. Tradycje związane z wyrobami ceramicznymi w Bolesławcu sięgają według potwierdzonych źródeł roku 1380. Wiemy to, ponieważ w księgach miejskich Bolesławca odnajdujemy zapiski o jednym z ówczesnych garncarzy pracujących na terenie miasta.
Jak wynika z powyższego, pewne jest iż ceramika rozwijała się od bardzo dawna na terenie Bolesławca, a kręgi naukowe mają podstawy twierdzić, iż rozwój ten był zapoczątkowany o wiele wcześniej. Warunku ku takowemu rozwojowi były bardzo dobre, ponieważ wszystko co potrzebne do wyrobów ceramicznych znajdowało się na miejscu. Bolesławiec leży w okolicach dorzecza rzek Bóbr oraz Kwisa. W ich dorzeczach właśnie w rejonie Bolesławca i okolic występują dość bogate pokłady glin, które świetnie nadawały się do wyrobu elementów ceramicznych. Chodzi w tym momencie o odmianę gliny żaroodpornej, która wypala się w temperaturze około 128000 stopni Celsjusza. W ten sposób wykonywana ceramika posiada właściwości zapewniające dużą trwałość oraz nie przecieka. Dodatkowym bodźcem rozwojowym zostało także odnalezienie glin z grupy tak zwanego szkliwa ziemnego. Ten rodzaj gliny używany jest w procesie tak zwanego szkliwienia naczyń, a mówiąc prościej otrzymuje się po wypaleniu naczynia o kolorze brązowym.
O uporządkowanym rozwoju ceramiki w Bolesławiu możemy mówić już w roku 1511. Jest to podyktowane faktem, iż w tym właśnie roku pojawiają się informacje dotyczące cechu garncarzy. Samo istnienie cechu o określonej hierarchii i systematyce świadczy o krystalizacji tradycji ceramicznych. Dodatkowo można powiedzieć, iż cech dbało zasadę lepsza jakość niż ilość jak i o własne interesy pod względem sprzedaży, co można wnioskować z przywileju mówiącym o maksymalnie pięciu warsztatach ceramicznych na terenie miasta Bolesławiec. Oczywiście pozytywnie wpłynęło to na dalsze rozprzestrzenianie się tradycji ceramicznych i tak w miejscowościach ościennych zaczęły pojawia się zakłady ceramiczne. Głównie chodzi o Nowogrodziec i Ołdrzychów leżące nad Kwisą, a więc także w rejonie występowania glin przydatnych w produkcji ceramiki. Ten stan rzeczy w Bolesławcu zmienił się dopiero w roku 1762, a co więcej dopiero pod presją administracji pruskiej. Rozrastające się miasto Bolesławiec mogło sobie jednak w tym okresie pozwolić na spokojne rozszerzenie cechów ceramicznych, choćby ze względu na potrzeby własne w zakresie ceramiki, ale także stosunkowo dobrze rozwiniętych dróg sprzedaży zewnętrznej.
W Bolesławcu Muzeum Ceramiki może się pochwalić dość bogatym zbiorem eksponatów i pokrewnych elementów związanych bezpośrednio czy pośrednio z ceramiką. Dawniejsze eksponaty pochodzące z sąsiednich muzeów na dzień dzisiejszy zostały prawie w całości zastąpione eksponatami pochodzącymi z Bolesławca lub bezpośrednich okolic. Szczególnie w tym kontekście warta jest obejrzenia ekspozycja „Kamionka bolesławiecka od XVII-wiecznej do współczesnej”.